Bệnh tim bẩm sinh ở trẻ: Những điều mẹ cần biết để phát hiện sớm

1. Bệnh tim bẩm sinh là gì

Bệnh tim bẩm sinh (Congenital Heart Disease - CHD) là tình trạng tim hoặc các mạch máu lớn gần tim bị dị tật từ khi trẻ còn trong bụng mẹ. Những bất thường này xảy ra trong quá trình phát triển phôi thai, thường trước khi mẹ nhận ra mình mang thai, tức là trong 8 tuần đầu của thai kỳ khi tim thai nhi bắt đầu hình thành. Đây là loại dị tật bẩm sinh phổ biến nhất, ảnh hưởng đến khoảng 1% trẻ sơ sinh trên toàn thế giới.

Bệnh tim bẩm sinh ở trẻ

Bệnh tim bẩm sinh có thể nhẹ, không gây triệu chứng rõ ràng và tự cải thiện theo thời gian, hoặc nặng, đòi hỏi can thiệp y tế ngay lập tức như phẫu thuật. Các dị tật này làm thay đổi cách máu chảy qua tim và đến các cơ quan trong cơ thể, dẫn đến thiếu oxy hoặc suy giảm chức năng tim. Dù nguyên nhân chưa hoàn toàn rõ ràng, việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể giúp trẻ sống khỏe mạnh và phát triển bình thường.

2. Nguyên nhân gây tim bẩm sinh

Nguyên nhân gây bệnh tim bẩm sinh ở trẻ thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm di truyền và môi trường. Dù không phải trường hợp nào cũng xác định được lý do chính xác, các yếu tố sau được xem là góp phần làm tăng nguy cơ:

Yếu tố di truyền: Nếu trong gia đình có người từng mắc bệnh tim bẩm sinh, nguy cơ trẻ bị ảnh hưởng sẽ cao hơn. Các rối loạn di truyền như hội chứng Down, hội chứng Turner hoặc đột biến gen cũng liên quan chặt chẽ đến dị tật tim.

Nhiễm trùng trong thai kỳ: Mẹ mắc các bệnh như rubella (sởi Đức) trong 3 tháng đầu thai kỳ có thể làm gián đoạn sự hình thành tim thai nhi. Virus này ảnh hưởng đến quá trình phát triển các cấu trúc tim, dẫn đến dị tật.

Thói quen sinh hoạt của mẹ: Hút thuốc, uống rượu bia hoặc sử dụng ma túy trong thai kỳ làm tăng nguy cơ trẻ bị tim bẩm sinh. Những chất này gây tổn thương phôi thai, đặc biệt trong giai đoạn tim đang hình thành.

Thói quen sinh hoạt của mẹ cũng làm tăng nguy cơ trẻ bị tim bẩm sinh

Bệnh lý của mẹ: Mẹ bị tiểu đường không kiểm soát hoặc béo phì có thể ảnh hưởng đến sự phát triển tim của thai nhi. Tương tự, việc dùng một số loại thuốc như thuốc chống động kinh hoặc thuốc trị mụn nặng (isotretinoin) mà không có chỉ định bác sĩ cũng là yếu tố nguy cơ.

Yếu tố môi trường: Tiếp xúc với hóa chất độc hại, phóng xạ hoặc ô nhiễm không khí trong thai kỳ cũng được ghi nhận là nguyên nhân tiềm ẩn.

3. Phân loại bệnh tim bẩm sinh ở trẻ

Dị tật có luồng thông

Đây là nhóm phổ biến nhất, bao gồm thông liên nhĩ (ASD) và thông liên thất (VSD). Các lỗ hổng giữa các buồng tim khiến máu giàu oxy trộn lẫn với máu thiếu oxy, gây áp lực lên tim và phổi. Một số trường hợp nhẹ có thể tự đóng lại, nhưng các lỗ lớn cần phẫu thuật.

Dị tật tắc nghẽn

Bao gồm hẹp van động mạch phổi, hẹp van động mạch chủ hoặc hẹp eo động mạch chủ. Những bất thường này cản trở dòng máu chảy từ tim ra cơ thể hoặc phổi, khiến tim phải làm việc nhiều hơn. Nếu không điều trị, trẻ có thể bị suy tim.

Dị tật tím

Ví dụ như tứ chứng Fallot hoặc đảo gốc động mạch, khiến trẻ bị thiếu oxy trong máu, dẫn đến tím tái da, môi và móng tay. Đây là nhóm nặng, thường cần can thiệp sớm để đảm bảo trẻ sống sót.

Dị tật phức tạp

Một số trẻ mắc nhiều dị tật kết hợp, như tim một buồng hoặc bất thường tĩnh mạch phổi, đòi hỏi phẫu thuật phức tạp và theo dõi lâu dài.

4. Dấu hiệu nhận biết bệnh tim bẩm sinh ở trẻ

Phát hiện sớm bệnh tim bẩm sinh là yếu tố then chốt để đảm bảo sức khỏe cho trẻ. Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng có triệu chứng rõ ràng ngay từ đầu. Dưới đây là các dấu hiệu mẹ cần chú ý:

Tím tái: Da, môi hoặc móng tay trẻ chuyển màu xanh hoặc tím, đặc biệt khi khóc hoặc bú, là dấu hiệu của thiếu oxy trong máu. Đây là triệu chứng điển hình của các dị tật tím như tứ chứng Fallot.
Khó thở: Trẻ thở nhanh, thở gấp hoặc có dấu hiệu co kéo lồng ngực khi nghỉ ngơi có thể đang gặp vấn đề về tim. Điều này thường rõ hơn khi trẻ bú hoặc hoạt động.
Mệt mỏi khi bú: Trẻ bú yếu, nhanh mệt, đổ mồ hôi nhiều hoặc không tăng cân dù bú đủ là dấu hiệu tim phải làm việc quá sức. Đây là triệu chứng phổ biến ở trẻ bị thông liên thất hoặc suy tim.
Nhịp tim bất thường: Tim đập nhanh, không đều hoặc có tiếng thổi tim (nghe qua ống nghe y tế) là dấu hiệu cần kiểm tra ngay. Tiếng thổi tim không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cần bác sĩ đánh giá.
Sưng phù: Sưng ở chân, tay hoặc quanh mắt có thể là dấu hiệu suy tim do máu không được bơm hiệu quả.

Bệnh tim bẩm sinh ở trẻ là một thách thức lớn, nhưng với sự hiểu biết và quan tâm đúng mức, mẹ hoàn toàn có thể phát hiện sớm và giúp con có cơ hội sống khỏe mạnh. Từ việc nắm rõ khái niệm, nguyên nhân, phân loại đến nhận diện các dấu hiệu bất thường, cha mẹ là “người bác sĩ đầu tiên” của con. Hãy duy trì khám thai định kỳ, theo dõi sát sao sức khỏe trẻ và tham khảo ý kiến bác sĩ ngay khi nghi ngờ. Với sự tiến bộ của y học hiện đại, nhiều trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh vẫn có thể lớn lên bình thường nếu được can thiệp kịp thời. Sức khỏe của con là món quà vô giá, và sự quan tâm của mẹ chính là chìa khóa để bảo vệ món quà ấy.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Fanpage của Dr Thắng

1. Ths. BS Vũ Công Thắng :

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Bác sĩ Thắng:

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. Bác sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)
Địa chỉ phòng khám: phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Hoàng Ngân, Cầu Giấy, Hà Nội.
Thời gian làm việc: sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.
Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699