Con hay đau bụng, lúc táo bón, lúc tiêu chảy: Đừng vội cho là rối loạn tiêu hóa!

1. Đằng sau triệu chứng "lúc táo bón, lúc tiêu chảy" là bệnh gì?

Rối loạn tiêu hóa cấp tính thường do ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm khuẩn, triệu chứng sẽ rầm rộ nhưng kết thúc nhanh trong vài ngày. Ngược lại, nếu tình trạng táo bón và tiêu chảy xen kẽ diễn ra dai dẳng, "thủ phạm" giấu mặt thường rơi vào 3 nhóm sau:

Hội chứng ruột kích thích (IBS): Đây là nguyên nhân hàng đầu. IBS là một rối loạn chức năng của ống tiêu hóa, khiến ruột nhạy cảm quá mức. Khi nhu động ruột co bóp quá nhanh sẽ gây tiêu chảy, co bóp quá chậm sẽ làm phân khô cứng gây táo bón. Đặc biệt, IBS có mối liên hệ mật thiết với trục "não - ruột", nghĩa là khi trẻ bị căng thẳng, lo âu (chuyển trường, áp lực thi cử), triệu chứng đau bụng sẽ bùng phát mạnh mẽ.
Bất dung nạp thực phẩm (Lactose, Fructose, Gluten): Cơ thể trẻ không sản xuất đủ enzyme để tiêu hóa một số chất cụ thể có trong sữa, trái cây ngọt hoặc lúa mì. Thức ăn không được tiêu hóa sẽ lên men trong ruột, tạo khí, gây chướng bụng, lúc thì gây tiêu chảy thẩm thấu, lúc lại làm chậm nhu động ruột dẫn đến táo bón.
Nhiễm ký sinh trùng đường ruột (Giardia): Một số loại ký sinh trùng lây qua nguồn nước hoặc thức ăn không đảm bảo vệ sinh có thể ký sinh lâu dài trong ruột trẻ, gây tổn thương niêm mạc mạn tính với biểu hiện đi ngoài thất thường, phân có mùi hôi lạ.

Hội chứng ruột kích thích gây khó chịu bụng do liên quan đến sự thay đổi của hoạt động ruột

2. Dấu hiệu nhận diện Hội chứng ruột kích thích (IBS) ở trẻ

Vì IBS là nguyên nhân phổ biến nhất nhưng lại hay bị nhầm lẫn, cha mẹ cần tinh ý quan sát các thói quen đi vệ sinh của con. Trẻ có nguy cơ cao mắc IBS nếu có các biểu hiện sau:

Tính chất cơn đau: Trẻ thường đau quặn ở vùng quanh rốn hoặc bụng dưới. Cơn đau thường xuất hiện sau khi ăn hoặc khi trẻ đang gặp áp lực tâm lý.
Quy luật giảm đau: Cơn đau bụng thường thuyên giảm hoặc biến mất hoàn toàn ngay sau khi trẻ đi đại tiện (dù là đi ra phân lỏng hay phân cứng).
Chu kỳ kéo dài: Tình trạng đau bụng kèm thay đổi thói quen đi ngoài xuất hiện ít nhất 1 ngày/tuần và kéo dài liên tục trong vòng 2 tháng trở lên.
Cảm giác đi chưa hết: Trẻ lớn có thể than phiền với cha mẹ rằng con vừa đi vệ sinh xong nhưng vẫn có cảm giác muốn đi tiếp, bụng vẫn ấm ách khó chịu.

3. Dấu hiệu khi nào cha mẹ cần đưa con đi khám gấp?

Hội chứng ruột kích thích tuy gây khó chịu nhưng lại là bệnh lý lành tính, không làm tổn thương thực thể màng ruột. Tuy nhiên, nếu tình trạng lúc táo bón lúc tiêu chảy đi kèm với các dấu hiệu dưới đây, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa Tiêu hóa Nhi ngay lập tức để loại trừ các bệnh lý nguy hiểm (như viêm ruột mãn tính Crohn, polyp đại tràng):

Trẻ bị sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc chậm tăng trưởng so với biểu đồ chuẩn.
Trong phân có lẫn máu tươi hoặc phân có màu đen nhầy như bã cà phê.
Trẻ bị sốt không rõ nguyên nhân, thường xuyên ớn lạnh.
Cơn đau bụng dữ dội đánh thức trẻ dậy vào ban đêm (Đau do IBS thường không xuất hiện khi trẻ đang ngủ say).
Trẻ nôn ói nhiều, nôn ra dịch xanh vàng.

Mẹ cần cho trẻ đi khám khi có các dấu hiệu trên

4. Phác đồ chăm sóc và "xoa dịu" hệ tiêu hóa cho con tại nhà

Đối với tình trạng rối loạn chức năng ruột kéo dài, việc sử dụng thuốc Tây chỉ giải quyết phần ngọn. "Chìa khóa" thực sự nằm ở việc cha mẹ điều chỉnh lối sống và dinh dưỡng cho con:

Lập "Nhật ký ăn uống": Cha mẹ hãy ghi chép lại chi tiết những món con ăn hàng ngày và thời điểm con kêu đau bụng. Điều này giúp dễ dàng khoanh vùng và loại bỏ những thực phẩm "kích hoạt" cơn đau (thường là đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ uống có ga, kẹo ngọt, sữa bò hoặc thức ăn quá cay nóng).
Tăng cường chất xơ hòa tan: Khác với chất xơ thô có thể làm ruột kích thích thêm, chất xơ hòa tan (có trong yến mạch, chuối, bơ, táo gọt vỏ, khoai lang) giống như một lớp gel làm dịu niêm mạc ruột. Nó vừa giúp làm mềm phân khi táo bón, vừa hấp thu lượng nước dư thừa khi tiêu chảy.
Giải tỏa áp lực tâm lý (Cực kỳ quan trọng): Đừng mắng mỏ khi con ôm bụng kêu đau vì nghĩ con "giả vờ" trốn học. Hãy trò chuyện để tìm hiểu xem con có đang sợ cô giáo, sợ bạn bè trêu chọc hay áp lực bài vở không. Tâm lý thoải mái là liều thuốc tốt nhất cho đường ruột nhạy cảm.
Bổ sung Men vi sinh (Probiotics) đúng cách: Cha mẹ có thể sử dụng các chủng lợi khuẩn đã được chứng minh lâm sàng có tác dụng với IBS (như Lactobacillus rhamnosus GG hoặc Bifidobacterium lactis). Uống duy trì từ 1-3 tháng để thiết lập lại sự cân bằng vững chắc cho hệ vi sinh đường ruột.
Khuyến khích vận động: Các bài tập thể dục nhẹ nhàng như đạp xe, bơi lội, đi bộ hoặc tập yoga trẻ em sẽ giúp điều hòa nhu động ruột, giảm tình trạng co thắt bất thường và giải phóng hormone hạnh phúc.

"Lúc táo bón, lúc tiêu chảy" là một thông điệp phức tạp mà cơ thể trẻ đang gửi đến cha mẹ. Đừng vội vàng gán mác rối loạn tiêu hóa và tự ý dùng thuốc bừa bãi. Việc theo dõi sát sao các triệu chứng, thấu hiểu tâm lý của con và thăm khám y khoa khi cần thiết chính là cách tốt nhất để bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt, giúp con ăn ngon, ngủ kỹ và phát triển toàn diện.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)
Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.
Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.
Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699