1. "4 Phút vàng" và dấu hiệu nhận biết trẻ bị hóc dị vật

Khi đường thở bị tắc nghẽn hoàn toàn, chúng ta chỉ có khoảng 4 phút để hành động trước khi não bộ của trẻ bắt đầu bị tổn thương không thể hồi phục do thiếu oxy. Do đó, việc nhận diện dấu hiệu hóc dị vật ngay lập tức là yếu tố sống còn.

Cha mẹ cần hành động sớm tránh con rơi vào tình trạng nguy hiểm

Cha mẹ cần phân biệt rõ hai tình trạng tắc nghẽn để có cách xử lý đúng:

• Tắc nghẽn một phần (Trẻ vẫn ho được):

• Trẻ ho sặc sụa dữ dội, mặt đỏ bừng, vẫn khóc được hoặc nói được ngắt quãng.

• Hành động: TUYỆT ĐỐI KHÔNG CAN THIỆP. Hãy khuyến khích trẻ ho thật mạnh. Phản xạ ho là cách tốt nhất để tống dị vật ra ngoài. Việc vỗ lưng hay móc họng lúc này có thể làm dị vật trôi sâu hơn, gây tắc nghẽn hoàn toàn.

• Tắc nghẽn hoàn toàn (Tình trạng nguy kịch): Đây là lúc cần thực hiện Heimlich ngay lập tức. Dấu hiệu bao gồm:

• Trẻ đang ăn hoặc chơi bỗng nhiên im bặt, không ho, không khóc, không nói được.

• Mặt tím tái nhanh chóng, đặc biệt là vùng môi và quanh miệng.

• Hai tay ôm lấy cổ (dấu hiệu nghẹt thở phổ biến), mắt trợn ngược, hoảng loạn.

• Ngực có thể vẫn phập phồng (do cố gắng thở) nhưng không có luồng khí đi ra/vào mũi miệng.

• Dần dần lịm đi và mất ý thức.

2. Nguyên tắc sơ cứu: Phân loại theo độ tuổi

Kỹ thuật sơ cứu hóc dị vật không giống nhau ở mọi lứa tuổi. Do cấu trúc xương và nội tạng của trẻ sơ sinh rất mỏng manh, việc áp dụng sai lực hoặc sai vị trí có thể gây vỡ gan, gãy xương sườn.

Chúng ta chia làm 2 nhóm đối tượng chính:

1. Trẻ nhũ nhi (Dưới 1 tuổi): Sử dụng phương pháp Vỗ lưng - Ấn ngực.

2. Trẻ lớn (Trên 1-2 tuổi): Sử dụng phương pháp Heimlich (Ấn bụng).

3. Hướng dẫn sơ cứu cho trẻ dưới 1 tuổi (Vỗ lưng - Ấn ngực)

Đối với trẻ sơ sinh, thủ thuật Heimlich ấn bụng là chống chỉ định vì nguy cơ tổn thương tạng. Thay vào đó, hãy thực hiện quy trình sau:

Bước 1: Vỗ lưng (Back Blows)

• Người sơ cứu ngồi hoặc đứng, đặt trẻ nằm sấp dọc theo cánh tay của mình, đầu trẻ hướng xuống dưới và thấp hơn phần mông (để lợi dụng trọng lực).

• Dùng ngón tay cái và ngón trỏ giữ chắc phần hàm của trẻ để cố định đầu cổ (tránh chèn vào đường thở).

• Dùng gót bàn tay còn lại vỗ dứt khoát 5 cái vào vùng giữa hai xương bả vai của trẻ. Lực vỗ phải đủ mạnh để tạo áp lực đẩy dị vật ra.

Bước 2: Ấn ngực (Chest Thrusts)

• Nếu sau 5 lần vỗ lưng dị vật chưa ra, hãy lật ngược trẻ lại.

• Đặt trẻ nằm ngửa trên cánh tay, đầu vẫn thấp hơn mông.

• Dùng 2 ngón tay (ngón trỏ và ngón giữa) ấn vuông góc vào vị trí giữa ngực (dưới đường nối hai núm vú khoảng 1 khoát ngón tay).

• Ấn mạnh và nhanh 5 cái liên tiếp.

Bước 3: Lặp lại chu kỳ

• Tiếp tục luân phiên 5 lần vỗ lưng - 5 lần ấn ngực cho đến khi dị vật văng ra và trẻ khóc to trở lại, hoặc đến khi trẻ bất tỉnh (lúc này chuyển sang hồi sức tim phổi CPR).

4. Hướng dẫn thao tác Heimlich cho trẻ lớn (Trên 1 tuổi)

Thao tác Heimlich được áp dụng trong một số trường hợp

Khi trẻ đã lớn, khung xương cứng cáp hơn, chúng ta áp dụng thủ thuật Heimlich (ép bụng) để tạo một áp lực mạnh đột ngột từ cơ hoành, đẩy luồng khí trong phổi tống ngược dị vật ra ngoài (như cơ chế mở nút chai champagne).

Tư thế chuẩn bị:

• Người sơ cứu đứng hoặc quỳ (tùy chiều cao của trẻ) ở phía sau lưng trẻ.

• Vòng hai tay ra phía trước bụng của trẻ.

Vị trí đặt tay:

• Một tay nắm lại thành nắm đấm, đặt ngón cái của nắm đấm vào vùng thượng vị (vùng bụng trên rốn và ngay dưới chỏm xương ức).

• Tay kia nắm lấy nắm đấm của tay này.

Thực hiện động tác:

• Giật mạnh nắm đấm theo hướng từ trước ra sau và từ dưới lên trên một cách dứt khoát và mạnh mẽ.

• Thực hiện liên tục 5 lần.

• Sau mỗi 5 lần, kiểm tra xem dị vật đã ra chưa. Nếu chưa, tiếp tục lặp lại các chu kỳ cho đến khi thành công hoặc trẻ mất ý thức.

5. Những sai lầm "chết người" tuyệt đối phải tránh

Trong lúc hoảng loạn, nhiều cha mẹ thường mắc phải những sai lầm theo thói quen dân gian khiến tình trạng của con trở nên tồi tệ hơn.

• Tuyệt đối KHÔNG móc họng (Blind finger sweep): Nếu không nhìn thấy rõ dị vật nằm ngay ở cửa miệng, việc đưa ngón tay vào móc họng một cách mù quáng sẽ vô tình đẩy dị vật vào sâu hơn trong khí quản, hoặc làm trầy xước, sưng nề vùng họng khiến trẻ càng khó thở.

• KHÔNG vuốt xuôi ngực: Nhiều người có thói quen vuốt ngực, vuốt lưng xuôi xuống khi trẻ bị sặc. Hành động này hoàn toàn sai về mặt cơ học vì nó có thể làm dị vật di chuyển sâu xuống phổi thay vì đi ra ngoài.

• KHÔNG cho uống nước: Khi đường thở đang bị tắc, việc đổ nước vào miệng trẻ sẽ gây sặc kép, làm nước tràn vào phổi gây viêm phổi hít hoặc ngạt thở nhanh hơn.

• KHÔNG bế xốc ngược trẻ chạy: Hành động cầm chân trẻ dốc ngược lên và chạy có thể làm rơi trẻ, gây c hoặc gãy cổ, trong khi hiệu quả đẩy dị vật không cao.

6. Cách phòng ngừa hóc dị vật hiệu quả tại nhà

Sơ cứu là biện pháp cuối cùng, phòng ngừa mới là gốc rễ của vấn đề. Cha mẹ cần thiết lập một môi trường an toàn cho trẻ:

• Quy tắc bàn ăn:

• Tập cho trẻ thói quen ngồi ghế ăn dặm, tập trung ăn, không vừa ăn vừa chạy nhảy, nô đùa hay xem tivi.

• Không ép trẻ ăn khi trẻ đang khóc hoặc đang cười lớn.

• Xử lý thực phẩm:

• Cắt nhỏ các loại thực phẩm hình tròn, trơn, dai (như nho, cà chua bi, xúc xích, nhãn, chôm chôm) theo chiều dọc.

• Hạn chế cho trẻ dưới 3 tuổi ăn các loại hạt cứng (lạc, hạnh nhân, hạt dẻ), kẹo cứng, thạch rau câu nguyên miếng.

• Rà soát đồ chơi:

• Kiểm tra đồ chơi của trẻ thường xuyên để loại bỏ các chi tiết nhỏ bị lỏng lẻo (pin cúc áo, nam châm, mắt thú bông).

• Giữ các vật dụng nhỏ (đồng xu, kim băng, nắp chai) ngoài tầm với của trẻ.

Hóc dị vật là tai nạn không ai mong muốn, nhưng nó có thể xảy ra với bất kỳ đứa trẻ nào, vào bất cứ lúc nào. Sự bình tĩnh và kiến thức đúng đắn của cha mẹ chính là ranh giới giữa sự sống và cái chết. Hãy dành thời gian thực hành (trên mô hình hoặc gấu bông) thao tác Heimlich và Vỗ lưng ấn ngực ngay hôm nay. Đừng để đến khi sự việc xảy ra mới bắt đầu lên mạng tìm kiếm "cách chữa hóc dị vật", vì lúc đó, mỗi giây trôi qua đều là quá muộn.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699