1. Nấc cụt ở trẻ nhỏ là hiện tượng gì? Vì sao bé hay bị nấc?

Về mặt y khoa, nấc cụt là kết quả của sự co thắt đột ngột, không tự chủ của cơ hoành – một dải cơ hình vòm nằm ngay ranh giới giữa ngực và bụng, đóng vai trò quan trọng trong việc hô hấp. Khi cơ hoành bị kích thích và co thắt, dây thanh âm sẽ nhanh chóng đóng lại, tạo ra âm thanh "hức" đặc trưng mà chúng ta thường gọi là nấc cụt.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hệ thần kinh kiểm soát các phản xạ và hệ tiêu hóa vẫn chưa phát triển hoàn thiện. Do đó, cơ hoành của bé rất nhạy cảm và dễ bị kích thích bởi các nguyên nhân phổ biến sau:

• Trẻ nuốt phải nhiều không khí: Đây là thủ phạm hàng đầu. Khi bé bú bình với núm vú không phù hợp, bú mẹ sai khớp ngậm, hoặc khi bé khóc lóc dữ dội, một lượng lớn không khí sẽ đi vào dạ dày. Dạ dày phình to ra sẽ chèn ép lên cơ hoành phía trên, gây ra nấc cụt.

• Bú quá no, ăn quá nhiều: Dạ dày của trẻ sơ sinh rất nhỏ. Việc mẹ ép bé bú quá no trong một cữ sẽ khiến dạ dày căng giãn quá mức, kích thích các dây thần kinh phế vị nối với cơ hoành.

• Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột: Trẻ bị lạnh do nhiệt độ phòng giảm, hoặc uống sữa/nước quá lạnh cũng có thể làm cơ hoành bị co thắt đột ngột.

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Cơ thắt thực quản dưới của trẻ còn yếu, khiến sữa và axit dạ dày dễ trào ngược lên cổ họng. Quá trình này kích thích các đầu mút thần kinh, khiến bé vừa bị nấc cụt, vừa dễ nôn trớ.

2. Nấc cụt ở trẻ nhỏ có đáng lo không? Khi nào cần đi khám?

Sự thật y khoa: Hầu hết các trường hợp nấc cụt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là hiện tượng sinh lý hoàn toàn bình thường và vô hại.

Khác với người lớn thường cảm thấy mệt mỏi và khó chịu khi bị nấc, trẻ nhỏ dường như không mấy bận tâm đến điều này. Nhiều bé vẫn có thể ngủ ngon lành, cười đùa hoặc chơi ngoan ngay cả khi cơ thể đang nấc từng nhịp. Các cơn nấc thường tự đến và tự đi sau khoảng 5 - 15 phút mà không để lại bất kỳ ảnh hưởng nào đến sức khỏe hay sự phát triển của trẻ. Hiện tượng này sẽ giảm dần và tự hết khi bé lớn lên, hệ tiêu hóa và thần kinh dần hoàn thiện (thường sau 1 tuổi).

Trẻ bị nấc cụt là tình trạng không quá đáng lo ngại

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm: Dù phần lớn là lành tính, nhưng cha mẹ cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ Nhi khoa nếu nấc cụt đi kèm với các biểu hiện bất thường sau đây:

• Trẻ bị nấc cụt kéo dài liên tục trên 48 giờ đồng hồ không có dấu hiệu thuyên giảm.

• Cơn nấc khiến trẻ quấy khóc dữ dội, tỏ ra đau đớn, bứt rứt.

• Trẻ nấc cụt kèm theo nôn trớ nhiều, ọc sữa vọt thành tia, cong lưng gồng mình khi bú.

• Trẻ ho khò khè, khó thở hoặc có dấu hiệu tím tái quanh môi.

• Trẻ biếng ăn, bỏ bú, chậm tăng cân hoặc sụt cân.

3. Cách xử lý khoa học giúp trẻ nhanh hết nấc cụt

Khi thấy con bị nấc, thay vì hoảng hốt, cha mẹ có thể áp dụng những biện pháp nhẹ nhàng và an toàn dưới đây để xoa dịu cơ hoành cho bé:

• Vỗ ợ hơi cho trẻ: Đây là biện pháp hiệu quả nhất để tống lượng khí thừa trong dạ dày ra ngoài. Mẹ hãy bế vác bé lên vai hoặc cho bé ngồi tựa ra trước, dùng bàn tay khum lại và vỗ nhẹ nhàng vào lưng bé từ dưới lên trên. Khi khí được đẩy ra ngoài, áp lực lên cơ hoành sẽ giảm, cơn nấc sẽ ngừng lại.

Mẹ vỗ ợ hơi cho bé khi thấy con có hiện tượng nấc cụt

• Cho bé bú một chút sữa: Hành động mút mát và nuốt chất lỏng nhịp nhàng có thể giúp cơ hoành thư giãn và nhịp thở trở lại bình thường. Nếu bé đang bú mẹ, hãy cho bé ngậm ti mẹ. Nếu bé trên 6 tháng tuổi, mẹ có thể cho bé nhấp 1-2 ngụm nước lọc nhỏ.

• Chia nhỏ cữ bú: Đừng đợi đến khi con quá đói mới cho ăn (vì bé sẽ háu ăn và nuốt nhiều khí), cũng đừng ép con bú quá no. Hãy chia nhỏ lượng sữa trong ngày để dạ dày bé làm việc nhẹ nhàng hơn.

• Kiểm tra tư thế bú và núm bình: Đảm bảo bé ngậm đúng khớp ngậm khi bú mẹ. Nếu bú bình, hãy nghiêng bình sữa sao cho sữa ngập kín núm ty để bé không hút phải bọt khí. Đặt bé nằm đầu cao khoảng 30 độ khi bú để hạn chế trào ngược.

• Massage lưng nhẹ nhàng: Cho bé nằm sấp trên đùi mẹ hoặc bế bé áp vào ngực, dùng tay vuốt ve, xoa bóp nhẹ nhàng dọc theo sống lưng để giúp bé thư giãn cơ bắp và hệ thần kinh.

• Chơi đùa, đánh lạc hướng: Đôi khi, việc thu hút sự chú ý của bé bằng một món đồ chơi có âm thanh, một bài hát hay một trò chơi nhỏ sẽ giúp bé quên đi cơn nấc, từ đó nhịp thở tự điều hòa trở lại.

4. Những sai lầm "tai hại" cha mẹ tuyệt đối không nên làm

Trong quá trình chữa nấc cho con, việc áp dụng sai phương pháp không những không có tác dụng mà còn gây nguy hiểm cho trẻ. Cha mẹ cần nghiêm cấm các hành động sau:

• Làm trẻ giật mình: Mẹo hù dọa, vỗ mạnh vào lưng hay hét lớn để làm trẻ giật mình có thể hiệu quả với người lớn nhưng lại gây hoảng loạn tâm lý nghiêm trọng cho trẻ sơ sinh.

• Cho trẻ dưới 1 tuổi uống mật ong: Nhiều người khuyên rơ miệng bằng mật ong để chữa nấc. Tuy nhiên, mật ong chứa bào tử vi khuẩn Clostridium botulinum, có thể gây ngộ độc thần kinh (Botulism) chết người ở trẻ dưới 1 tuổi.

• Bịt mũi, vuốt nhãn cầu hay ép lưỡi: Đây là những hành động cực kỳ thô bạo, gây cản trở đường thở và có thể làm tổn thương các cơ quan non nớt của trẻ.

Nấc cụt ở trẻ nhỏ là một phần tất yếu trong quá trình lớn lên và hoàn thiện cơ thể. Bằng sự quan sát tinh tế, sự bình tĩnh và những kiến thức chăm sóc khoa học, cha mẹ hoàn toàn có thể giúp con vượt qua những cơn nấc một cách nhẹ nhàng nhất. Đừng quên giữ cho môi trường xung quanh bé luôn ấm áp, bình yên để con phát triển khỏe mạnh mỗi ngày.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699