1. Nứt cổ gà (Nứt núm vú) – Nỗi ám ảnh đau đớn trong từng cữ bú

Đây có lẽ là "cơn ác mộng" đầu tiên mà đa số các sản phụ phải đối mặt trong tuần đầu tiên sau sinh. Việc núm vú bị nứt nẻ, tấy đỏ, thậm chí chảy máu khiến mỗi lần con ngậm ti mẹ lại đau điếng người như bị kim châm.

• Nguyên nhân cốt lõi: 90% các trường hợp nứt cổ gà xuất phát từ việc sai khớp ngậm. Thay vì ngậm sâu hết quầng vú (để ti mẹ nằm sâu trong vòm họng bé), trẻ lại chỉ ngậm chặt ngay phần đầu ti. Khi bé dùng nướu nhai và mút mạnh, lực ma sát liên tục sẽ làm đầu ti bị tổn thương và nứt toác. Ngoài ra, việc dùng máy hút sữa sai size phễu hoặc lực hút quá mạnh cũng gây ra tình trạng này.

• Cách khắc phục:

• Chỉnh lại khớp ngậm: Đây là việc làm mang tính sống còn. Mẹ hãy tìm hiểu kỹ tư thế cho con bú đúng: Bụng bé áp sát bụng mẹ, cằm bé tì vào bầu ngực, miệng bé mở thật to và ngậm trọn vẹn quầng vú (đặc biệt là phần quầng vú phía dưới).

• Chữa lành tự nhiên: Sau mỗi cữ bú, mẹ hãy vắt một vài giọt sữa mẹ thoa đều lên núm vú và để khô tự nhiên. Sữa mẹ chứa rất nhiều kháng thể và chất làm lành vết thương cực kỳ hiệu quả.

• Sử dụng kem trị nứt đầu ti: Mẹ có thể thoa các loại kem chứa Lanolin (mỡ cừu) nguyên chất cực kỳ an toàn, có thể cho bé bú ngay ở cữ sau mà không cần rửa lại bằng nước.

Nứt cổ gà là một trong những "cơn ác mộng" đầu tiên mà các mẹ sau sinh gặp phải

2. Cương tức tuyến sữa và Tắc tia sữa

Sự chuyển giao từ "sữa non" sang "sữa già" (thường diễn ra vào ngày thứ 3 - thứ 5 sau sinh) sẽ khiến hai bầu ngực mẹ căng cứng như đá, nóng ran và đau nhức. Nếu không được giải phóng kịp thời, tình trạng này sẽ tiến triển thành tắc tia sữa – xuất hiện những cục cứng lổn nhổn trong ngực.

• Nguyên nhân: Sữa được sản xuất ra quá nhiều nhưng không được thoát ra ngoài (do bé bú ít, mẹ không hút cữ đều đặn) khiến ống dẫn sữa bị ách tắc. Việc mẹ mặc áo lót quá chật hoặc nằm sấp cũng làm chèn ép các ống dẫn sữa.

• Cách xử lý "đúng chuẩn":

• Cho bé bú liên tục: Không có chiếc máy hút sữa nào "xịn" bằng chiếc miệng của em bé. Lực mút của trẻ là cách tốt nhất để khơi thông dòng chảy.

• Quy tắc "Nóng trước - Lạnh sau": Trước khi cho bú/hút, hãy chườm ấm (bằng khăn ấm) và massage bầu ngực nhẹ nhàng theo hình xoắn ốc để làm tan cục sữa đông. Sau khi bú/hút xong, nếu ngực vẫn sưng đau, hãy chườm mát để giảm sưng tấy các mô và giảm phù nề ống dẫn sữa.

• Tuyệt đối không nhờ người dùng tay day vò thật mạnh vào các cục cứng, vì điều này sẽ làm dập nát các mô tuyến vú, khiến tình trạng viêm tồi tệ hơn.

3. Ít sữa, thiếu sữa – Nỗi lo âu thường trực

"Liệu mình có đủ sữa cho con không?" là câu hỏi gây áp lực tâm lý lớn nhất. Rất nhiều bà mẹ vội vã dặm thêm sữa công thức chỉ vì thấy ngực mình "mềm xèo" hoặc hút không ra được nhiều sữa.

• Sự thật về "Thiếu sữa giả": Ngực mềm không có nghĩa là hết sữa. Sau vài tuần, cơ thể mẹ sẽ thiết lập cơ chế "cung - cầu" (sản xuất sữa vừa đúng với nhu cầu của bé), lúc này ngực sẽ không còn căng cứng như những ngày đầu. Việc hút sữa bằng máy không được nhiều cũng không phản ánh đúng lượng sữa thực tế trong ngực.

• Dấu hiệu nhận biết bé bú đủ: Bé đi tè từ 5-6 lần/ngày (nước tiểu trong, vàng nhạt), đi tiêu đều đặn và tăng cân đạt chuẩn.

• Tuyệt chiêu gọi sữa về:

• Da kề da và cho bú thường xuyên: Bú mẹ trực tiếp là cách kích thích hormone Prolactin (tạo sữa) và Oxytocin (tiết sữa) hiệu quả nhất.

• Uống thật nhiều nước ấm (2.5 - 3 lít mỗi ngày) và duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, nghỉ ngơi hợp lý. Sự căng thẳng chính là "kẻ thù số 1" giết chết nguồn sữa.

4. Viêm tuyến vú (Mastitis) – Biến chứng nguy hiểm không thể xem nhẹ

Nếu tình trạng tắc tia sữa không được giải quyết, vi khuẩn (thường từ miệng bé hoặc từ bên ngoài môi trường) có thể xâm nhập thông qua vết nứt ở núm vú, gây ra nhiễm trùng ống dẫn sữa.

• Dấu hiệu:

• Một bên bầu ngực (hoặc một vùng trên bầu ngực) bị sưng tấy, đỏ ửng, nóng ran và đau nhức dữ dội kể cả khi không đụng vào.

• Mẹ đột ngột sốt cao (trên 38.5 độ C), rét run, đau mỏi cơ thể giống như bị cúm nặng.

• Cách xử trí: Đây là tình trạng y tế khẩn cấp, mẹ không thể tự chữa bằng các mẹo dân gian (như đắp lá bắp cải, đắp men rượu).

• Cần đến gặp bác sĩ sản khoa ngay lập tức. Bác sĩ sẽ kê đơn thuốc kháng sinh và thuốc giảm đau an toàn cho con bú.

• Lưu ý: Mẹ vẫn có thể (và rất nên) tiếp tục cho con bú ở bên ngực bị viêm để giúp sữa lưu thông, trừ khi có chỉ định dừng từ bác sĩ.

5. Căng thẳng, áp lực và trầm cảm xoay quanh bầu sữa

Chúng ta thường chỉ chú ý đến những vấn đề thể chất mà bỏ qua một sự thật tàn khốc: Việc nuôi con bằng sữa mẹ có thể vắt kiệt sức lực và tinh thần của người phụ nữ.

• Nguyên nhân: Việc phải thức dậy 2-3 tiếng một lần vào ban đêm để cho bú/hút sữa, sự đau đớn từ vết thương tầng sinh môn, cộng với những lời phán xét vô tình từ người xung quanh ("Sữa mẹ nóng/loãng nên con còi", "Sao mãi không có sữa") dễ dàng đẩy người mẹ vào trạng thái trầm cảm hậu sản.

• Đặc biệt: Hội chứng D-MER: Một số bà mẹ mắc hội chứng D-MER (Dysphoric Milk Ejection Reflex) - một dạng rối loạn sinh lý. Ngay khoảnh khắc sữa chuẩn bị tiết ra, mẹ đột nhiên cảm thấy buồn bã, chán nản, hoang mang hoặc tức giận tột độ. Cảm giác này sẽ tự biến mất sau vài phút.

• Lời khuyên:

• Hãy ưu tiên bản thân: Một người mẹ khỏe mạnh, vui vẻ mới có thể chăm con tốt. Nếu việc kích sữa làm bạn kiệt quệ đến mức muốn gục ngã, hãy dừng lại. Sữa công thức không phải là thuốc độc, sự bình yên trong tâm trí của mẹ quan trọng hơn rất nhiều.

• Chia sẻ gánh nặng với chồng và người thân. Đừng ngại ngần tìm đến các chuyên gia tâm lý hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ quốc tế (IBCLC) để được lắng nghe và tháo gỡ.

Mẹ sau sinh cần thường xuyên nghỉ ngơi

Nuôi con bằng sữa mẹ là một hành trình kỳ diệu nhưng cũng đầy rẫy những chông gai. 5 vấn đề trên (nứt cổ gà, cương sữa, thiếu sữa, viêm vú và áp lực tâm lý) là những thử thách mà hầu như bà mẹ nào cũng phải đi qua. Bằng việc trang bị trước kiến thức khoa học, giữ một tinh thần vững vàng và biết cách yêu thương chính cơ thể mình, mẹ hoàn toàn có thể vượt qua giai đoạn khó khăn này một cách ngoạn mục, để những tháng ngày cho con bú thực sự trở thành những kỷ niệm êm đềm và ngọt ngào nhất.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699