1. Hiểu đúng bản chất: Vị trí tổn thương nằm ở đâu?

Để dễ hình dung, cha mẹ hãy tưởng tượng hệ hô hấp của trẻ giống như một cái cây mọc ngược. Khí quản là thân cây, các phế quản là cành lớn, tiểu phế quản là những cành cây nhỏ xíu mỏng manh, và phế nang (túi khí) chính là những chiếc lá.

• Viêm tiểu phế quản: Là tình trạng viêm nhiễm, sưng phù và tiết nhiều dịch nhầy ở các ống dẫn khí nhỏ nhất trong phổi (những cành cây nhỏ). Do đường kính ống thở của trẻ sơ sinh đã rất hẹp, chỉ cần một chút dịch nhầy tiết ra cũng đủ làm tắc nghẽn, khiến luồng khí đi qua bị cản trở, tạo ra tiếng thở rít, khò khè.

• Viêm phổi: Là tình trạng nhiễm trùng sâu hơn, tấn công trực tiếp vào các phế nang (những chiếc lá). Lúc này, các túi khí chứa đầy mủ và dịch tiết viêm, khiến phổi không thể thực hiện chức năng trao đổi oxy và CO2 một cách bình thường. Trẻ sẽ có biểu hiện thở mệt, thở dốc và ho sâu.

Hình ảnh hệ hô hấp của trẻ

2. Nguyên nhân và đối tượng "tấn công" chủ yếu

Sự khác biệt lớn nhất giữa hai bệnh lý này nằm ở tác nhân gây bệnh và độ tuổi mắc bệnh:

• Độ tuổi mắc bệnh:

• Viêm tiểu phế quản: Gần như chỉ xảy ra ở trẻ dưới 2 tuổi, đặc biệt bùng phát mạnh ở nhóm trẻ từ 3 - 6 tháng tuổi. Khi trẻ lớn hơn, đường thở rộng ra, bệnh này sẽ rất hiếm gặp.

• Viêm phổi: Có thể tấn công bất kỳ độ tuổi nào, từ trẻ sơ sinh, trẻ mẫu giáo, người lớn cho đến người già.

• Thủ phạm gây bệnh:

• Viêm tiểu phế quản: Hơn 90% nguyên nhân là do Virus, đặc biệt là virus hợp bào hô hấp (RSV). Vì là do virus gây ra, nên thuốc kháng sinh hoàn toàn vô tác dụng trong việc điều trị viêm tiểu phế quản.

• Viêm phổi: Có thể do vi khuẩn (như phế cầu khuẩn, Mycoplasma), virus, hoặc nấm gây ra. Rất nhiều trường hợp viêm phổi ở trẻ em là do vi khuẩn, và lúc này việc sử dụng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ là bắt buộc. Đôi khi, viêm tiểu phế quản nặng nếu không được chăm sóc tốt cũng có thể biến chứng thành viêm phổi bội nhiễm vi khuẩn.

3. Bảng so sánh dấu hiệu nhận biết Viêm phổi và Viêm tiểu phế quản

Trong những ngày đầu, cả hai bệnh đều có khởi phát giống như cảm lạnh thông thường (sổ mũi, hắt hơi, sốt nhẹ). Tuy nhiên, sau 2-3 ngày, các triệu chứng đặc trưng sẽ bắt đầu lộ diện. Mẹ hãy dựa vào bảng dưới đây để theo dõi con:

 

Tiêu chí	Viêm tiểu phế quản (Thường do Virus)	Viêm phổi (Có thể do Vi khuẩn/Virus)
Đặc điểm cơn ho	Ho nhiều, ho khan kéo dài, sau đó chuyển sang ho có đờm nhầy trong.	Ho sâu từ trong lồng ngực, ho nặng tiếng, khạc ra đờm đặc màu vàng hoặc xanh.
Âm thanh khi thở	Đặc trưng là tiếng thở khò khè, thở rít (nghe như tiếng ngáy nhỏ hoặc tiếng rít sáo).	Thường thở gấp, lạo xạo. Nghe ống nghe sẽ thấy ran ẩm (tiếng lép bép như vò tóc).
Nhiệt độ cơ thể	Thường chỉ sốt nhẹ hoặc sốt vừa (dưới 38.5 độ C). Ít khi sốt cao.	Thường sốt cao đột ngột (trên 39 độ C), ớn lạnh, rét run, vã mồ hôi.
Biểu hiện toàn thân	Trẻ vẫn có thể chơi đùa, ăn bú kém hơn chút do ngạt mũi nhưng không quá lừ đừ.	Trẻ lừ đừ, mệt mỏi rã rời, môi khô, lưỡi bẩn, nhịp tim đập rất nhanh, bỏ ăn bỏ bú hoàn toàn.

 

4. Dấu hiệu khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay?

Dù là viêm phổi hay viêm tiểu phế quản, nếu đường thở bị cản trở nghiêm trọng, trẻ đều sẽ rơi vào trạng thái suy hô hấp. Cha mẹ tuyệt đối không được tự ý điều trị tại nhà mà phải bế bé đến bệnh viện ngay lập tức nếu thấy các dấu hiệu nguy hiểm sau:

• Rút lõm lồng ngực: Khi trẻ hít vào, phần mô giữa các xương sườn hoặc phần ngay dưới xương ức bị lõm sâu xuống rõ rệt. Đây là dấu hiệu trẻ đang phải dùng hết sức lực của các cơ phụ để thở.

• Nhịp thở nhanh bất thường: Mẹ đếm nhịp thở khi con đang nằm yên không khóc:

• Trẻ < 2 tháng tuổi: Thở ≥ 60 lần/phút.

• Trẻ từ 2 - 11 tháng: Thở ≥ 50 lần/phút.

• Trẻ từ 1 - 5 tuổi: Thở ≥ 40 lần/phút.

• Tím tái: Môi, quanh miệng, đầu ngón tay ngón chân chuyển màu xanh tím.

• Cánh mũi phập phồng: Hai cánh mũi nở to ra theo từng nhịp thở hít vào.

• Thở rên: Trẻ phát ra âm thanh "ư ử" mỗi khi thở ra (rất hay gặp ở trẻ sơ sinh bị viêm phổi nặng).

• Trẻ ngủ li bì, đánh thức khó, co giật hoặc không thể uống được nước/sữa.

5. Chăm sóc trẻ tại nhà và cách phòng bệnh hiệu quả

Việc dùng thuốc phải tuyệt đối tuân thủ theo đơn của bác sĩ. Tại nhà, cha mẹ đóng vai trò cốt lõi trong việc hỗ trợ con mau bình phục bằng các phương pháp an toàn sau:

• Làm sạch đường thở: Đường thở thông thoáng là chìa khóa chữa bệnh. Mẹ hãy nhỏ nước muối sinh lý 0.9% và hút mũi nhẹ nhàng cho con (đặc biệt là trước khi ăn và trước khi ngủ).

• Cung cấp đủ nước: Khuyến khích trẻ bú mẹ nhiều hơn, uống thêm nước ấm, nước ép trái cây lỏng. Nước chính là "thuốc long đờm" tự nhiên tốt nhất, giúp làm loãng dịch nhầy để trẻ dễ ho tống đờm ra ngoài.

• Không lạm dụng thuốc ho: Phản xạ ho giúp tống vi khuẩn và đờm nhớt ra khỏi phổi. Việc tùy tiện cho trẻ uống thuốc ức chế cơn ho sẽ khiến đờm ứ đọng sâu bên trong, làm bệnh thêm trầm trọng.

• Phòng bệnh hơn chữa bệnh:

• Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc-xin cho trẻ, đặc biệt là vắc-xin phế cầu khuẩn (Synflorix/Prevenar 13), vắc-xin cúm mùa và ho gà.

• Người lớn phải rửa tay bằng xà phòng trước khi bế ẵm trẻ.

• Tránh xa khu vực có khói thuốc lá, khói bụi vì chúng làm tê liệt hệ thống lông chuyển bảo vệ đường hô hấp của con.

Tiêm phòng đầy đủ là cách phòng ngừa các bệnh về đường hô hấp

Viêm phổi và viêm tiểu phế quản tuy có nhiều nét tương đồng nhưng mức độ nguy hiểm và cách xử lý lại khác nhau. Việc quan sát tinh tế từng nhịp thở, cơn ho của con sẽ giúp cha mẹ cung cấp thông tin quý giá cho bác sĩ trong quá trình chẩn đoán. Khi con có dấu hiệu ho, khò khè kéo dài, đừng vội tìm đến kháng sinh. Sự tư vấn y khoa chuyên nghiệp kết hợp cùng bàn tay chăm sóc khoa học của mẹ mới là "phương thuốc" tốt nhất giúp con yêu nhanh chóng vượt qua bệnh tật và khỏe mạnh trở lại.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699