1. Tại sao mẹ sau sinh BẮT BUỘC phải uống sắt?

Câu trả lời khẳng định từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các chuyên gia sản khoa là: CÓ, mẹ cần tiếp tục uống sắt ít nhất từ 6 đến 12 tuần sau sinh.

Lý do sắt trở thành vi chất "sống còn" đối với sản phụ nằm ở chính quá trình sinh nở và nuôi con:

• Bù đắp lượng máu khổng lồ đã mất: Dù sinh thường hay sinh mổ, người mẹ đều mất một lượng máu đáng kể. Trung bình, mẹ sinh thường mất khoảng 500ml máu, và mẹ sinh mổ mất khoảng 1.000ml máu. Sự mất máu cấp tính này làm giảm đột ngột lượng Hemoglobin, dẫn đến thiếu máu thiếu sắt ngay lập tức. Nếu không bổ sung sắt để tủy xương tạo máu mới, mẹ sẽ rơi vào tình trạng kiệt sức kéo dài.

• Sắt - "Nhà máy năng lượng" của mẹ bỉm: Chăm sóc trẻ sơ sinh là một công việc vất vả đòi hỏi sức bền 24/7. Sắt đóng vai trò vận chuyển oxy đến các tế bào và cơ bắp. Thiếu sắt đồng nghĩa với thiếu oxy, khiến mẹ luôn cảm thấy uể oải, buồn ngủ, tim đập nhanh và không đủ sức để bế ẵm hay thức đêm cùng con.

• Tăng cường hệ miễn dịch: Sau sinh, cơ thể mẹ rất dễ bị nhiễm trùng (nhiễm trùng vết mổ, viêm tuyến vú, viêm đường tiết niệu...). Sắt tham gia vào quá trình sản sinh các tế bào miễn dịch (tế bào Lympho T), giúp mẹ chống lại vi khuẩn và làm lành vết thương tầng sinh môn hoặc vết mổ nhanh hơn.

2. Mối liên hệ mật thiết giữa Sắt và Trầm cảm sau sinh

Ít ai biết rằng, thiếu máu thiếu sắt là một trong những thủ phạm giấu mặt gây ra hội chứng trầm cảm sau sinh (Postpartum Depression).

Cơ thể thiếu máu thiếu sắt gây choáng váng, mệt mỏi

• Khi nồng độ Ferritin (sắt dự trữ) trong máu giảm thấp, quá trình sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hạnh phúc như Serotonin và Dopamine bị ức chế.

• Cộng hưởng với sự mệt mỏi thể chất, mẹ dễ rơi vào trạng thái cáu gắt, lo âu, hay khóc lóc vô cớ, thờ ơ với con hoặc suy nghĩ tiêu cực.

• Việc bổ sung sắt đầy đủ giúp ổn định tâm trạng, cải thiện chức năng nhận thức và giúp mẹ cảm thấy lạc quan, yêu đời hơn trong hành trình làm mẹ.

3. Thiếu sắt ảnh hưởng thế nào đến bé bú mẹ?

Nhiều mẹ lầm tưởng rằng "Mẹ thiếu máu thì chỉ mẹ mệt thôi, con bú sữa vẫn tốt". Thực tế không hoàn toàn như vậy.

• Chất lượng sữa: Mặc dù cơ thể mẹ sẽ ưu tiên dồn sắt vào sữa cho con (kể cả khi mẹ đang thiếu), nhưng nếu kho dự trữ của mẹ cạn kiệt hoàn toàn, hàm lượng sắt và Lactoferrin (protein kháng khuẩn gắn sắt) trong sữa cũng sẽ sụt giảm.

• Kho dự trữ của bé: Trẻ sinh ra có một lượng sắt dự trữ đủ dùng trong khoảng 4-6 tháng đầu. Tuy nhiên, nếu trong thai kỳ và sau sinh mẹ bị thiếu máu nặng, lượng dự trữ của bé sẽ thấp hơn, khiến bé dễ bị thiếu máu sớm, dẫn đến chậm phát triển vận động và trí tuệ, hệ miễn dịch kém, hay ốm vặt.

4. Dấu hiệu cảnh báo cơ thể mẹ đang "kêu cứu" vì thiếu sắt

Thiếu sắt sau sinh thường diễn biến âm thầm và hay bị nhầm lẫn với sự mệt mỏi do chăm con. Mẹ hãy lắng nghe cơ thể và đi khám ngay nếu thấy các dấu hiệu sau:

• Da dẻ xanh xao, niêm mạc nhợt: Lòng bàn tay trắng bệch, móng tay dễ gãy, vành mắt dưới nhợt nhạt.

• Hoa mắt, chóng mặt: Đặc biệt là khi thay đổi tư thế (đang ngồi đứng dậy) hoặc khi đang cho con bú cảm thấy choáng váng muốn ngất.

• Rụng tóc ồ ạt: Dù rụng tóc sau sinh là sinh lý, nhưng thiếu sắt sẽ khiến tóc rụng nhiều hơn và khó mọc lại.

• Khó thở, đánh trống ngực: Cảm giác hụt hơi khi leo cầu thang hoặc làm việc nhà nhẹ nhàng.

• Sợ lạnh: Tay chân luôn lạnh toát dù trời không lạnh.

Cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt là triệu chứng phổ biến khi thiếu máu thiếu sắt

5. Hướng dẫn bổ sung sắt đúng chuẩn: Liều lượng và Thời gian

Để sắt phát huy tác dụng tối đa mà không gây tác dụng phụ (như táo bón, nóng trong), mẹ cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Thời gian bổ sung:

• Theo khuyến cáo của WHO, phụ nữ nên uống sắt liên tục trong 3 tháng sau sinh.

• Đối với các mẹ bị mất máu nhiều hoặc thiếu máu từ trong thai kỳ, thời gian này có thể kéo dài đến 6 tháng hoặc cho đến khi xét nghiệm chỉ số Hemoglobin và Ferritin trở về mức bình thường.

Liều lượng khuyến nghị:

• Liều bổ sung thông thường: 30mg - 60mg sắt nguyên tố/ngày, kèm theo 400mcg Axit Folic.

• Mẹ nên tiếp tục sử dụng loại viên sắt hoặc vitamin tổng hợp đã dùng trong thai kỳ (nếu loại đó tốt và không gây táo bón), vì cơ thể đã quen với thuốc.

Thực đơn "vàng" giàu sắt: Bên cạnh thuốc, dinh dưỡng là nguồn sắt tự nhiên tốt nhất. Mẹ nên ưu tiên:

• Sắt Heme (nguồn động vật - dễ hấp thu): Thịt bò, thịt nạc, gan động vật (ăn vừa phải), lòng đỏ trứng gà, hải sản (ngaos, hàu - cần nấu chín kỹ).

• Sắt Non-heme (nguồn thực vật): Rau bina (cải bó xôi), bông cải xanh, các loại đậu đỗ, hạt bí ngô, ngũ cốc nguyên hạt.

6. Bí quyết uống sắt "vào mẹ, lợi con" không lo táo bón

Táo bón là nỗi ám ảnh của các mẹ sau sinh (đặc biệt là mẹ có vết khâu tầng sinh môn). Để uống sắt mà không bị "nóng", mẹ cần nhớ kỹ các quy tắc kết hợp thực phẩm:

• "Cặp đôi hoàn hảo" Sắt + Vitamin C: Vitamin C là chất xúc tác giúp cơ thể hấp thu sắt tốt hơn gấp nhiều lần. Mẹ nên uống viên sắt cùng với một cốc nước cam, nước chanh hoặc ăn kèm trái cây giàu vitamin C (ổi, bưởi, dâu tây).

• Tránh xa "kẻ thù" của sắt: Canxi, Tanin và Cafein làm cản trở quá trình hấp thu sắt.

• KHÔNG uống sắt cùng lúc với sữa, viên Canxi hoặc thuốc trị đau dạ dày. Nên uống cách nhau ít nhất 2 tiếng (Ví dụ: Sáng uống Canxi, trưa uống Sắt).

• KHÔNG uống trà đặc, cà phê ngay sau bữa ăn có thịt bò hoặc sau khi uống thuốc sắt.

• Thời điểm vàng: Sắt hấp thu tốt nhất khi bụng rỗng. Tuy nhiên, dạ dày mẹ sau sinh khá nhạy cảm, nên uống sắt sau ăn trưa hoặc ăn sáng khoảng 1 tiếng là tốt nhất để tránh kích ứng dạ dày gây buồn nôn.

• Uống nhiều nước và ăn nhiều chất xơ: Để phòng ngừa táo bón do tác dụng phụ của sắt, mẹ cần uống đủ 2-3 lít nước ấm mỗi ngày và ăn nhiều rau xanh, khoai lang.

Hành trình làm mẹ không chỉ là sự hy sinh, mà còn là sự chăm sóc bản thân một cách thông thái. Mẹ có khỏe thì con mới ngoan, mẹ có đủ chất thì sữa mới dồi dào dinh dưỡng. Đừng vội vàng cất đi lọ viên sắt ngay sau khi rời bệnh viện. Hãy duy trì thói quen uống sắt đều đặn kết hợp với chế độ ăn uống khoa học ít nhất 3 tháng đầu sau sinh. Đó chính là khoản đầu tư xứng đáng nhất để mẹ nhanh chóng hồi phục nhan sắc, sức khỏe và tận hưởng trọn vẹn niềm hạnh phúc bên thiên thần nhỏ.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699