1. Giải mã cơn đau "Tăng trưởng" (Growing Pains): Nỗi đau của sự lớn khôn

"Đau tăng trưởng" là một thuật ngữ y khoa dùng để chỉ những cơn đau nhức cơ bắp xảy ra ở trẻ em, thường xuất hiện ở hai giai đoạn phát triển chiều cao mạnh mẽ nhất: Giai đoạn 3–5 tuổi và giai đoạn tiền dậy thì 8–12 tuổi.

Đau xương tăng trưởng là một trong số các nguyên nhân khiến trẻ bị đau nhức chân về đêm

Nguyên nhân thực sự của hiện tượng này chưa được xác định rõ ràng, nhưng các giả thuyết cho rằng khi xương phát triển quá nhanh, hệ thống cơ và dây chằng bao quanh chưa kịp giãn ra tương ứng, gây nên sự căng cơ. Ngoài ra, việc trẻ vận động, chạy nhảy quá mức vào ban ngày cũng khiến cơ bắp mỏi mệt và đau nhức vào ban đêm.

Đặc điểm nhận diện "Đau tăng trưởng" lành tính:

• Vị trí đau: Cơn đau thường xuất hiện ở cơ bắp chứ không phải ở khớp xương. Vị trí phổ biến nhất là mặt trước đùi, bắp chân hoặc phía sau đầu gối.

• Tính chất đối xứng: Trẻ thường đau cả hai bên chân cùng lúc. Nếu trẻ chỉ đau khu trú ở một bên chân cụ thể, cha mẹ cần cảnh giác với chấn thương hoặc bệnh lý khác.

• Thời điểm xuất hiện: Cơn đau thường đến vào chiều tối hoặc nửa đêm, có thể đau đến mức làm trẻ thức giấc.

• Biến mất vào buổi sáng: Đây là đặc điểm quan trọng nhất. Sáng hôm sau khi ngủ dậy, cơn đau biến mất hoàn toàn như chưa từng xảy ra. Trẻ vẫn chạy nhảy, nô đùa bình thường, không đi khập khiễng, không mệt mỏi.

• Không có dấu hiệu viêm: Chân trẻ nhìn hoàn toàn bình thường, không sưng, không đỏ, sờ không nóng và trẻ không bị sốt.

2. Dấu hiệu đau chân do thiếu canxi trầm trọng

Khác với đau tăng trưởng là hiện tượng sinh lý, đau chân do thiếu canxi (và Vitamin D3) là một tình trạng bệnh lý cần được can thiệp dinh dưỡng kịp thời. clà thành phần chính cấu tạo nên xương. Khi lượng canxi trong máu giảm, cơ thể sẽ "rút" canxi từ xương ra để bù đắp, dẫn đến đau nhức trong xương (cảm giác buồn bực trong xương). Ngoài ra, thiếu canxi còn ảnh hưởng đến sự dẫn truyền thần kinh cơ, gây ra tình trạng co rút cơ.

Các dấu hiệu "tố cáo" trẻ đang thiếu canxi: Nếu trẻ kêu đau chân kèm theo các triệu chứng dưới đây, cha mẹ cần nghĩ ngay đến việc con đang thiếu hụt vi chất:

• Chuột rút (Vọp bẻ): Trẻ thường xuyên bị co cứng cơ bắp chân đột ngột gây đau dữ dội, phải duỗi cứng chân mới đỡ.

• Đau nhức trong xương: Cảm giác đau âm ỉ, bứt rứt sâu trong ống xương, có thể đau cả ban ngày lẫn ban đêm, đau tăng lên khi vận động nhiều.

• Rối loạn giấc ngủ: Trẻ ngủ không sâu giấc, hay trằn trọc, giật mình, quấy khóc đêm (dù không đau chân lúc đó).

• Đổ mồ hôi trộm: Trẻ ra rất nhiều mồ hôi ở vùng trán, gáy, lưng ngay cả khi trời lạnh hoặc khi đang ngủ.

• Dấu hiệu ngoại hình: Ở trẻ nhỏ có thể thấy rụng tóc vành khăn sau gáy, thóp liền chậm, chậm mọc răng, răng mọc lộn xộn hoặc ố vàng, men răng kém.

• Chậm phát triển vận động: Trẻ chậm biết lẫy, bò, đi, hoặc chân vòng kiềng (chữ O, chữ X), lồng ngực ức gà.

3. Bảng phân biệt nhanh dành cho cha mẹ

Để tránh nhầm lẫn và lo lắng thái quá, cha mẹ có thể dựa vào so sánh tóm tắt sau:

• Về vị trí:

• Đau tăng trưởng: Đau ở cơ bắp (bắp chân, đùi), thường đau cả 2 bên.

• Thiếu canxi: Đau trong xương, đau khớp hoặc chuột rút.

• Về thời gian:

• Đau tăng trưởng: Chỉ đau chiều tối/đêm. Sáng hết đau hoàn toàn.

• Thiếu canxi: Có thể đau bất cứ lúc nào, cảm giác mỏi mệt kéo dài cả ngày.

• Về cách giảm đau:

• Đau tăng trưởng: Xoa bóp, massage nhẹ nhàng là bé dễ chịu ngay.

• Thiếu canxi: Xoa bóp chỉ đỡ tạm thời, cơn đau hay tái phát dai dẳng.

• Triệu chứng đi kèm:

• Đau tăng trưởng: Không có triệu chứng khác.

• Thiếu canxi: Đổ mồ hôi trộm, rụng tóc, răng kém, ngủ không ngon, biếng ăn.

4. Khi nào đau chân là dấu hiệu nguy hiểm cần đi viện?

Mặc dù phần lớn trường hợp đau chân là lành tính hoặc do thiếu chất, nhưng có một tỷ lệ nhỏ là dấu hiệu của các bệnh lý nguy hiểm như viêm khớp, nhiễm trùng xương hoặc ung thư xương.

Cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan và cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa ngay nếu thấy:

• Đau khu trú một điểm: Trẻ chỉ kêu đau ở một vị trí cố định trên một chân, cơn đau ngày càng tăng nặng.

• Sưng nóng đỏ đau: Vùng khớp gối, cổ chân hoặc bắp chân bị sưng nề, sờ vào thấy nóng, da đỏ lên.

• Ảnh hưởng vận động: Trẻ đi khập khiễng, đi tập tễnh hoặc từ chối đi lại, buổi sáng ngủ dậy bị cứng khớp khó cử động.

• Dấu hiệu toàn thân: Trẻ sốt cao, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, da xanh xao, chán ăn.

• Đau sau chấn thương: Nếu trước đó trẻ bị ngã hoặc va đập mạnh mà cơn đau kéo dài không đỡ.

5. Giải pháp "xoa dịu" cơn đau và bổ sung dinh dưỡng đúng cách

Tùy thuộc vào nguyên nhân, cha mẹ sẽ có cách chăm sóc phù hợp để giúp con vượt qua giai đoạn này.

Đối với Đau tăng trưởng (Sinh lý):

• Liệu pháp tâm lý: Ôm ấp, vỗ về để trẻ yên tâm. Cơn đau này không nguy hiểm và sẽ hết khi con lớn.

• Massage: Dùng tay xoa bóp nhẹ nhàng vùng bắp chân, đùi cho bé. Có thể dùng dầu tràm hoặc dầu massage trẻ em để làm ấm cơ, tăng lưu thông máu.

• Chườm ấm: Đặt một chiếc khăn ấm lên vùng cơ bị đau giúp giãn cơ, giảm đau hiệu quả.

• Bổ sung nước: Cho trẻ uống đủ nước, đặc biệt là khi trẻ chạy nhảy nhiều để tránh mỏi cơ do tích tụ axit lactic.

Đối với Đau do thiếu canxi: Việc bổ sung canxi cần tuân thủ nguyên tắc "Đúng - Đủ - Đều" để tránh gây sỏi thận hoặc táo bón.

• Chế độ ăn giàu canxi: Tăng cường tôm, cua, cá, trứng, sữa và các chế phẩm từ sữa (sữa chua, phô mai). Các loại rau lá xanh đậm (súp lơ, cải xoăn) và các loại hạt cũng là nguồn canxi thực vật tuyệt vời.

Sữa và các chế phẩm từ sữa giàu canxi

• Bắt buộc phải có Vitamin D3 và K2: canxi không thể tự đi vào xương nếu thiếu Vitamin D3 (người vận chuyển) và Vitamin K2 (người điều hướng). Mẹ cần bổ sung D3 dự phòng hàng ngày cho trẻ hoặc cho trẻ tắm nắng đúng cách.

• Dùng thuốc bổ sung: Nếu trẻ có dấu hiệu thiếu hụt rõ rệt, cần đưa trẻ đi xét nghiệm vi chất và uống canxi theo đơn của bác sĩ. Không tự ý mua canxi liều cao cho con uống kéo dài.

Tiếng kêu đau chân của trẻ trong đêm có thể chỉ là một "tín hiệu" đáng mừng cho thấy con đang lớn nhanh như thổi, nhưng cũng có thể là lời cảnh báo về sự thiếu hụt dinh dưỡng cần được bù đắp. Là những bậc cha mẹ thông thái, việc quan sát tỉ mỉ các biểu hiện đi kèm và giữ tâm lý bình tĩnh sẽ giúp bạn phân biệt được đâu là "đau lớn" và đâu là "đau bệnh". Đừng quên rằng, một chế độ dinh dưỡng cân bằng và sự quan tâm đúng mực chính là nền tảng vững chắc nhất để con có hệ xương khớp khỏe mạnh và vươn cao tầm vóc trong tương lai.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

• Fanpage của Dr Thắng

1. Thạc sĩ Vũ Công Thắng:

https://www.facebook.com/dr.thang.vn?locale=vi_VN

2. Ths. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/bsthang.vucong?locale=vi_VN

3. THS. Vũ Công Thắng: 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61555877620663&locale=vi_VN

• Zalo: 033 809 8222 (không gọi điện vì bác sĩ bận khám sẽ không nghe được)

• Địa chỉ phòng khám: Phòng khám Đa khoa đại học Phenikaa, địa chỉ tại 167 Phố Hoàng Ngân, Phường Yên Hòa, Hà Nội.

• Thời gian làm việc: Sáng 7h30-11h và chiều 14h-16h30 tất cả các ngày trong tuần. Do lịch làm việc của Bác sĩ Thắng không cố định nên nhà mình vui lòng liên hệ trước 1 ngày để có được lịch cụ thể.

• Liên hệ đặt lịch khám: 024 2222 6699